Αρχική σελίδα Άρθρα
Εκθρονίζοντας τον Οικουμενικό Πατριάρχη: Η απομάκρυνση …

Εκθρονίζοντας τον Οικουμενικό Πατριάρχη: Η απομάκρυνση του Μαξίμου Ε΄ σύμφωνα με τα αρχεία της CIA 

Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος τελείωσε το 1945 και αμέσως οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Σοβιετική Ένωση άρχισαν να συναγωνίζονται για την ηγεσία στον μεταπολεμικό κόσμο. Οι Σοβιετικοί παρέσυραν όσο το δυνατόν περισσότερες χώρες στην τροχιά τους. Εν τω μεταξύ οι Ηνωμένες Πολιτείες υιοθέτησαν το δόγμα Τρούμαν, ακολουθώντας εξωτερική πολιτική, που βασιζόταν στον περιορισμό του κομμουνισμού σε όλο τον κόσμο. Η ορθοδοξία κατέστη ένα από τα πολλά δι’ αντιπροσώπων μέτωπα στον Ψυχρό Πόλεμο, καθώς οι Σοβιετικοί προσπάθησαν να χρησιμοποιήσουν το Πατριαρχείο Μόσχας για να επηρεάσουν άλλες Ορθόδοξες Εκκλησίες ώστε να υποστηρίξουν τον κομμουνισμό, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες υποστήριξαν το Οικουμενικό Πατριαρχείο ως ένα φιλοδυτικό αντίβαρο.

Ενθρονισμένος στις αρχές του 1946, ο νέος Οικουμενικός Πατριάρχης Μάξιμος Ε΄ αποδείχθηκε για αρκετούς λόγους πολύ αδύναμος για να υπηρετήσει ως αποτελεσματικός ηγέτης της Εκκλησίας της Κωνσταντινουπόλεως σε μια τέτοια κρίσιμη στιγμή. Σήμερα είναι μια ως επί το πλείστον ξεχασμένη υποσημείωση στην ιστορία, γνωστός κυρίως ως ο άνθρωπος που προηγήθηκε του μεγάλου Αθηναγόρα, του ισχυρού, απολύτως φιλοαμερικανού Πατριάρχη που τον διαδέχθηκε. Είναι αξιοσημείωτο ότι η CIA δημοσίευσε έναν μεγάλο αριθμό εγγράφων βάσει του νόμου για την ελευθερία της πληροφόρησης, τα οποία βοηθούν στην αφήγηση της ιστορίας της πατριαρχίας του Μαξίμου - μια ιστορία που θα ήταν σε μεγάλο βαθμό απρόσιτη σε εμάς, εάν δεν υπήρχαν αυτά τα έγγραφα. Σε αυτό το άρθρο χρησιμοποιώ αυτά τα έγγραφα της CIA και μερικές ακόμη σύγχρονες πηγές, για να πω αυτήν την ιστορία. Το κάνω αυτό εν μέρει επειδή είναι ένα ενδιαφέρον κομμάτι της εκκλησιαστικής ιστορίας, αλλά και επειδή δείχνει πόσο στενά παρακολουθούσε η CIA τα γεγονότα στον ορθόδοξο κόσμο. Αυτά είναι μόνο τα έγγραφα της CIA που έχουν αποχαρακτηρισθεί βάσει του FOIA (σ.τ.μ. νόμος για την ελευθερία της πληροφόρησης) και είναι πιθανό να υπάρχουν και άλλα έγγραφα, που δεν έχουν δοθεί στη δημοσιότητα. Ακόμη και με αυτήν την προειδοποίηση, αυτές οι πηγές μας βοηθούν να ανασυνθέσουμε ένα κρίσιμο επεισόδιο στη σύγχρονη Ορθοδοξία.

***

Στις 20 Φεβρουαρίου 1946, ο Μητροπολίτης Χαλκηδόνος Μάξιμος εξελέγη ομόφωνα ως Οικουμενικός Πατριάρχης Μάξιμος Ε΄. Διέθετε την εξουσία πίσω από τον θρόνο κατά τη δεκαετή θητεία του αειμνήστου Πατριάρχη Βενιαμίν, και σε ηλικία μόλις 48 ετών, ο Μάξιμος φαινόταν να έχει μακρά διακονία μπροστά του ως «πρώτος μεταξύ ίσων» στον ορθόδοξο κόσμο.

 Αλλά, όχι, είχε μια μάλλον σύντομη διακονία μπροστά του. Ο Μάξιμος παραιτήθηκε 32 μήνες αργότερα, στις 18 Οκτωβρίου 1948.

Τα πρώτα σημάδια προβλημάτων εμφανίσθηκαν το φθινόπωρο του 1946. Μια από 22ας Νοεμβρίου έκθεση της CIA έλεγε: «Πηγή σε στενή επαφή με τον Πατριάρχη αναφέρει ότι ο Μάξιμος πάσχει από οξεία νευρική κρίση και παρουσιάζει σοβαρά συμπτώματα παραφροσύνης». Στις 16 Δεκεμβρίου, σύμφωνα με τη CIA, «γιατροί είχαν ενημερώσει το Φανάρι ότι η ασθένεια του Πατριάρχη Μάξιμου απαιτούσε θεραπεία σε ιατρικό κέντρο στην Ελβετία και ότι γίνονταν ρυθμίσεις για την άμεση αναχώρησή του για τη χώρα αυτή».

Ο Μάξιμος προσπάθησε να παραιτηθεί από Πατριάρχης, όμως η ελληνική κυβέρνηση αρνήθηκε να δεχθεί την παραίτησή του, διότι μια νέα πατριαρχική εκλογή θα σήμαινε ότι οι Έλληνες θα έπρεπε να βρουν κοινό έδαφος με τους Τούρκους για έναν υποψήφιο.

Λίγο πριν τα Χριστούγεννα του 1946, η CIA έλαβε την πληροφορία ​​ότι η κατάσταση του Μαξίμου παρέμενε σοβαρή. «Ο Πατριάρχης Μάξιμος αναφέρεται ότι συνεχίζει να υποφέρει από επαναλαμβανόμενες κρίσεις νευρικής κατάθλιψης και αϋπνίας, αν και υπάρχουν διαστήματα μετά από αυτές τις κρίσεις, κατά τα οποία η κατάστασή του είναι σχετικώς φυσιολογική. Πηγή, που επισκέφθηκε τον Μάξιμο στην εξοχική του κατοικία στη Heybeliada [Χάλκη] όπου τον παρακολουθεί ο προσωπικός του ιατρός, δήλωσε ότι ο Μάξιμος ελπίζει να αναρρώσει αρκετά ώστε να λειτουργήσει κατά την ακολουθία των Χριστουγέννων στο Φανάρι, αλλά και να παραμείνει στο Φανάρι. μέχρι μετά την πρώτη του έτους». (Αυτή η εκτίμηση εμφανίστηκε σε μία έκθεση της CIA με ημερομηνία 16 Ιανουαρίου 1947).

Τα ελληνικά ΜΜΕ μετέδωσαν την είδηση ​​της ψυχικής ασθένειας του Πατριάρχη στις 29 Δεκεμβρίου 1946. Την επόμενη ημέρα, το Φανάρι διέψευσε τα πάντα με τη δήλωση: «Ο Αγιώτατος είναι καλά στην υγεία του και δεν θα αναχωρήσει για την Ελβετία».

Στις 3 Ιανουαρίου 1947 η ιστορία έφθασε στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η Chicago Tribune ανέφερε σχετικά με μια ειδική επιτροπή ειδικών ψυχικής υγείας που εξέτασαν τον Πατριάρχη και διαπίστωσαν ότι «έπασχε από νευρική διαταραχή». Η επιτροπή ανέφερε ότι η «νοημοσύνη του Μαξίμου είναι φυσιολογική» και ότι πιθανότατα θα αναρρώσει με θεραπεία. Η Tribune συνέχισε:

«Αμέσως μετά την εκλογή του αναφέρθηκε ότι περπατούσε σ’ ένα δωμάτιο στο πατριαρχείο και φώναξε: “Ξέρω ότι τώρα δεν είναι αυτή η ζωή για έναν νεαρό άνδρα”.

Οι πληροφοριοδότες είπαν ότι από τότε ο επικεφαλής ενός από τους ισχυρότερους θρησκευτικούς θρόνους υπέφερε από αυτό που περιέγραφαν από τους συνεργάτες του ως “εγκλειστοφοβία”.

Σε συνδυασμό με αυτό ήταν το βαρύ φορτίο του αξιώματος, ιδιαίτερα τώρα που ο Πατριάρχης έρχεται αντιμέτωπος με κινήσεις των Ρώσων ορθόδοξων εκκλησιαστικών παραγόντων να επεκτείνουν τη σφαίρα επιρροής τους».

Η Tribune έκλεισε επικαλούμενη πηγές που πρότειναν ότι ο αρχιεπίσκοπος Αθηναγόρας, προκαθήμενος της Ελληνικής Αρχιεπισκοπής Βορείου και Νοτίου Αμερικής, «θα μπορούσε να είναι ένας υποψήφιος».

Στις 16 Ιανουαρίου η CIA ανέφερε: «Εξετάζεται σοβαρά το ζήτημα της εκθρόνισης του Πατριάρχη, αλλά οι ακόλουθοί του διστάζουν να προχωρήσουν σε ένα τέτοιο βήμα μέχρι να επιβεβαιωθεί από τους γιατρούς ότι η κατάσταση του Μαξίμου είναι ανίατη». Εν τω μεταξύ, προέκυψε ένα άσχετο σκάνδαλο, καθώς φαίνεται ότι το 1940, τέσσερις Έλληνες δικηγόροι, που είχαν προσληφθεί από το Πατριαρχείο, είχαν κλέψει χρήματα που ένας πλούσιος ευεργέτης είχε κληροδοτήσει στο Πατριαρχείο με τη διαθήκη του. Αν και ο αείμνηστος Πατριάρχης Βενιαμίν ηγήθηκε του Οικουμενικού Πατριαρχείου το 1940, όλοι γνώριζαν ότι ο τότε Μητροπολίτης Μάξιμος ήταν η πραγματική δύναμη πίσω από τον θρόνο. Η CIA επεσήμανε, «Καθώς ο Πατριάρχης Μάξιμος ήταν πλήρως υπεύθυνος του Πατριαρχείου το 1940 όταν ο αείμνηστος Πατριάρχης Βενιαμίν ήταν άρρωστος, ορισμένοι στο Φανάρι επιθυμούν ο Μάξιμος να αναλάβει μέρος της ευθύνης για αυτό το σκάνδαλο».

Η σοβιετική κυβέρνηση είχε, φυσικά, λάβει υπόψη της την κατάσταση στην Κωνσταντινούπολη. Από μια έκθεση της CIA της 14ης Φεβρουαρίου: «Οι τουρκικές εφημερίδες… δημοσίευσαν μια δήλωση σύμφωνα με την οποία ο Σοβιετικός γενικός πρόξενος είχε θέσει τη ρωσική θερινή πρεσβεία στο Buyukders [Büyükdere] στη διάθεση του Πατριάρχη. Οι αξιωματούχοι του Φαναρίου επιμένουν, ωστόσο, ότι δεν υπάρχει βάση σε αυτή την έκθεση και είναι της γνώμης ότι τα δύο επίμαχα έγγραφα προφανώς επιθυμούν να δημιουργήσουν δυσκολίες στο Πατριαρχείο δίνοντας την εντύπωση στενής συνεργασίας με τους Σοβιετικούς».

789798687687.jpg

Ο πρόεδρος Τρούμαν και ο αρχιεπίσκοπος Αθηναγόρας, Φεβρουάριος του 1947.

Λίγες ημέρες πριν από εκείνη την έκθεση της CIA, ο αρχιεπίσκοπος Αθηναγόρας ευρισκόταν στην Ουάσιγκτον, απονέμοντας στον πρόεδρο Τρούμαν ένα κομμάτι του Τιμίου Σταυρού. Τότε τραβήχθηκε η περίφημη φωτογραφία με τον Αθηναγόρα να φιλά τον Τρούμαν στο κεφάλι. (Φαίνεται πιθανό ότι αυτό το γεγονός είχε κανονισθεί μερικές εβδομάδες νωρίτερα, όταν ο Πρόεδρος Τρούμαν πραγματοποίησε μια ανεπίσημη συνάντηση με τον Αθηναγόρα στις 28 Ιανουαρίου).

Στις 12 Μαρτίου ο πρόεδρος Τρούμαν απευθύνθηκε στο Κογκρέσο και διατύπωσε επίσημα για πρώτη φορά αυτό που έγινε γνωστό ως δόγμα Τρούμαν: «Η πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών να υποστηρίζει τους ελεύθερους λαούς, οι οποίοι αντιστέκονται στην απόπειρα υποταγής σε ένοπλες μειονότητες ή από εξωτερικές πιέσεις». Αυτό είναι ένα αρκετά γνωστό γεγονός, αλλά αυτό που συχνά ξεχνιέται είναι ότι η άμεση αιτία της ομιλίας του Τρούμαν ήταν η είδηση ​​ότι οι Βρετανοί θα σταματούσαν να παρέχουν βοήθεια στην ελληνική κυβέρνηση, η οποία είχε εμπλακεί σε εμφύλιο πόλεμο εναντίον του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας. Οι Βρετανοί βοηθούσαν επίσης την Τουρκία, και στην ομιλία του, ο Τρούμαν ζήτησε και ο ίδιος από το Κογκρέσο να παράσχει βοήθεια στους Τούρκους. Συνολικά, ο Τρούμαν ζήτησε από το Κογκρέσο να εγκρίνει βοήθεια 400 εκατομμυρίων δολαρίων προς την ελληνική και την τουρκική κυβέρνηση και να εξουσιοδοτήσει την αποστολή στρατιωτικού προσωπικού και εξοπλισμού των ΗΠΑ στην περιοχή.

Στις 20 Μαρτίου η CIA ανέφερε το ενδεχόμενο η τουρκική κυβέρνηση να διορίσει ιατρική επιτροπή για να καθορίσει εάν ο Μαξίμου θα μπορούσε να συνεχίσει ως Πατριάρχης. «Προς το παρόν η τουρκική κυβέρνηση επιθυμεί να έχει το Φανάρι ως επικεφαλής ένα ισχυρό άνδρα, που θα μπορούσε να αντιμετωπίσει τον Πατριάρχη Αλέξιο και τις θρησκευτικές πολιτικές της Ρωσίας». Η ίδια έκθεση της CIA σχολίαζε ότι μια αντιπροσωπεία του Πατριαρχείου Μόσχας, η οποία προσπαθούσε να επισκεφθεί την Κωνσταντινούπολη για σχεδόν ένα χρόνο, απέτυχε να λάβει θεωρήσεις από τις τουρκικές Αρχές και τώρα επισκεπτόταν τη Δαμασκό, την Ιερουσαλήμ, την Αλεξάνδρεια και το Κάιρο.

Τρεις ημέρες αργότερα μία άλλη έκθεση της CIA περιέγραφε εσωτερικές προσπάθειες απομάκρυνσης του Μαξίμου, που προέρχονταν από την ελληνική κοινότητα στην Τουρκία. Η παράταξη κατά του Μαξίμου ήταν εχθροί του «από την εποχή που [ο Μάξιμος] ήταν Μητροπολίτης Χαλκηδόνας». Η ελληνική κυβέρνηση εξέταζε το θέμα και η CIA περίμενε ότι η Ιερά Σύνοδος του Πατριαρχείου θα εκλέξει νέο Πατριάρχη μετά το Πάσχα.

Εν τω μεταξύ, στις 8 Απριλίου, ο Πατριάρχης Μόσχας Αλέξιος έστειλε επίσημες προσκλήσεις στους επικεφαλής των Ορθοδόξων Εκκλησιών για να παρευρεθούν σε ένα προσυνεδριακό συνέδριο, το οποίο ήλπιζε ότι θα δημιουργούσε τη βάση για μια «οικουμενική σύνοδο» στη Μόσχα το 1948.

Το Πάσχα ήρθε και έφυγε χωρίς πατριαρχική εκλογή. Στις 9 Μαΐου, η New York Times ανέφερε ότι ο Πατριάρχης Μάξιμος έπασχε από «οξεία νευρική κρίση» και ο Αρχιεπίσκοπος Αθηναγόρας ονομάστηκε ως ο κύριος υποψήφιος για να τον διαδεχθεί. Το ενδιαφέρον των αξιωματούχων των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών για το θέμα δεν πέρασε απαρατήρητο από την Times: «Καμία επίσημη υποστήριξη του αρχιεπισκόπου Αθηναγόρα δεν έχει εκφρασθεί από τους Αμερικανούς, παρόλο που η στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών των Ηνωμένων Πολιτειών παρακολουθεί τον αγώνα διαδοχής». Η Times προσθέτει: «Οι Τούρκοι καλούν τον αρχιεπίσκοπο ανεπίσημο πρεσβευτή της Τουρκίας στις Ηνωμένες Πολιτείες, τόσο εγκάρδιες είναι οι σχέσεις του με την τουρκική κυβέρνηση… Η ελληνική κυβέρνηση είναι υπέρ του αρχιεπισκόπου Αθηναγόρα, αλλά είναι απρόθυμη ώστε ένας τόσο αποτελεσματικός απεσταλμένος να απομακρυνθεί από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους πλούσιους χορηγούς για ελληνικούς σκοπούς».

Εννέα μέρες αργότερα, στις 18 Μαΐου, η Chicago Tribune δημοσίευσε μια είδηση ​​λέγοντας ότι ο Μάξιμος «παραχωρεί τον θρόνο του», έχοντας σαλπάρει για την Ελλάδα. Η δημόσια εικασία ήταν ότι δεν θα επέστρεφε ποτέ στο Φανάρι.

Στις 21 Μαΐου η CIA ανέφερε ότι ο Μάξιμος ταξίδευε στην Αθήνα για να συμβουλευθεί ειδικούς. «Εάν διαπιστωθεί ότι είναι ανίατος, πιστεύεται ότι η παραίτησή του από το αξίωμα του Πατριάρχη θα γίνει δεκτή». Όμως λίγο αργότερα, στις 3 Ιουλίου, η CIA φαίνεται να διορθώνει τον εαυτό της, λέγοντας ότι ο πραγματικός λόγος της επίσκεψης του Μαξίμου στην Ελλάδα δεν ήταν τα αναφερόμενα θέματα υγείας, αλλά «για διαβούλευση σχετικά με τρία βασικά ζητήματα:»

(α) Εάν ο Μάξιμος πρέπει να παραιτηθεί υπέρ μιας ισχυρότερης προσωπικότητας.

 (β) Εάν πρέπει να παραιτηθεί, ποιος υποψήφιος θα ήταν προτιμότερος για την Αθήνα, και

 (γ) Πώς μπορεί το Φανάρι να αντιμετωπίσει το αυξανόμενο κύρος του Πατριάρχη Μόσχας Αλεξίου.

Η έκθεση της CIA εξήγησε γιατί ο Πατριάρχης θα χρειαζόταν να πάει στην Αθήνα για να συζητήσει αυτά τα θέματα: «Το Φανάρι στην Κωνσταντινούπολη κυριαρχείται οικονομικά από την ελληνική κυβέρνηση».

 Στην ίδια έκθεση, η CIA σημείωσε ότι ο αρχιεπίσκοπος Αθηναγόρας είχε «προσφάτως ανακηρυχθεί επίτιμος δημότης της πόλεως της Άγκυρας από τους Τούρκους. Αυτό το προνόμιο δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί». (Η τουρκική υπηκοότητα ήταν απαραίτητη προϋπόθεση για να εκλεγεί ο Αθηναγόρας Οικουμενικός Πατριάρχης).

 Όταν ο Μάξιμος βρισκόταν στην Ελλάδα, ο τοποτηρητής του Οικουμενικού Πατριαρχείου έστειλε επιστολή στους επικεφαλής των αυτοκέφαλων εκκλησιών του κόσμου, δηλώνοντας ότι η Κωνσταντινούπολη δεν θα συμμετείχε στην προτεινόμενη από τη Μόσχα προσυνοδική συνάντηση και ότι μόνο ο Οικουμενικός Πατριάρχης είχε το δικαίωμα να συγκαλέσει Σύνοδο ή μια προσυνοδική διάσκεψη. Οι επικεφαλής των Εκκλησιών της Αλεξανδρείας, της Ιερουσαλήμ, της Κύπρου και της Ελλάδας συμφώνησαν και τα ελληνικά ΜΜΕ άσκησαν δριμύτατη κριτική στο Πατριαρχείο Μόσχας ότι είναι ένα απλό εργαλείο της σοβιετικής κυβέρνησης. Μετά την άρνηση των Ελλήνων ιεραρχών ο Πατριάρχης Αλέξιος άλλαξε την προσέγγισή του προς το τέλος του έτους, λέγοντας ότι τώρα ήθελε μόνον να φιλοξενήσει «μια διάσκεψη των ανώτατων ιεραρχών των Ορθοδόξων Εκκλησιών».

***

Είναι περίεργο, αλλά δεν έχω εντοπίσει κανένα έγγραφο για το Οικουμενικό Πατριαρχείο στα αρχεία της CIA για περισσότερο από ένα χρόνο, από τον Ιούλιο του 1947 έως τον Αύγουστο του 1948. Δεδομένου ότι πόσο στενά η CIA παρακολουθούσε τον Πατριάρχη Μάξιμο και το Οικουμενικό Πατριαρχείο έως αυτή την περίοδο, φαίνεται απίθανο να μην συντάχθηκε καμία αναφορά κατά τη διάρκεια του έτους. Το πιθανότερο είναι ότι αυτές οι αναφορές υπάρχουν, αλλά για οποιονδήποτε λόγο δεν έχουν αποχαρακτηρισθεί.

Στις 28 Ιανουαρίου 1948 το περιοδικό Christian Century δημοσίευσε ένα αρκετά αξιοσημείωτο σημείωμα με τίτλο «Αμερικανός αρχιεπίσκοπος για την Κωνσταντινούπολη;» Το άρθρο αναφέρει ειδικότερα:

«Μυστήριο έχει περιβάλλει τα αναφερόμενα κενά στην υγεία [του Μαξίμου], τις μετακινήσεις του μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας και σχεδόν όλα όσα συνδέονται με τη θητεία του στο ανώτατο αξίωμα. Τώρα όμως φαίνεται ότι έχει απομακρυνθεί ή είναι στο σημείο αντικατάστασής του. Και από την Κωνσταντινούπολη αναφέρεται ότι διάδοχός του θα είναι μάλλον ο αρχιεπίσκοπος Νέας Υόρκης Αθηναγόρας!

…Υπάρχουν ωστόσο συγκεκριμένα δεδομένα σχετικά με την κατάσταση στη Μέση Ανατολή, που γνωρίζουμε. Γνωρίζουμε ότι η ορθόδοξη ηγεσία εκεί είναι άρρηκτα εμπλεκόμενη με την πολιτική διαμάχη για τον έλεγχο της ανατολικής Μεσογείου και των Βαλκανίων. Γνωρίζουμε ότι το Πατριαρχείο στην Κωνσταντινούπολη είναι μια θέση-κλειδί στον ανταγωνισμό. Και γνωρίζουμε ότι η τοποθέτηση ενός αρχιεπισκόπου από τη Νέα Υόρκη σε αυτή τη θέση είναι βέβαιο ότι θα ερμηνευθεί πολιτικά σε αυτό το μέρος του κόσμου.

Σε αυτή τη γνώση πρέπει να προσθέσουμε την υποψία μας ότι το υπουργείο Εξωτερικών στην Ουάσιγκτον πιθανότατα γνωρίζει περισσότερα για αυτήν την προτεινόμενη επιλογή από οποιαδήποτε εκκλησιαστική οργάνωση σε αυτή τη χώρα. Εάν αυτό είναι αλήθεια - και θα χρειαζόταν κάτι περισσότερο από μια επίσημη άρνηση για να καταπνίξουμε τους φόβους μας - τότε πρέπει να ειπωθεί ότι η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών εμπλέκεται σε μια επιχείρηση, που θα προκαλέσει πολλούς πονοκεφάλους προτού απελευθερωθούμε».

Ενάντια σε κάθε πρόβλεψη ο Μάξιμος παρέμεινε στο Πατριαρχείο ακόμη περισσότερο, για ένα μεγάλο μέρος του 1948. Ήταν μια βαρυσήμαντη χρονιά στην ορθόδοξη ιστορία για πολλούς λόγους, συμπεριλαμβανομένης μιας μεγάλης πανορθόδοξης συγκέντρωσης τον Ιούλιο στη Μόσχα για τον εορτασμό της 500ής επετείου του ρωσικού αυτοκεφάλου. Αυτό απείχε πολύ από την «οικουμενική σύνοδο» που αρχικά φιλοδοξούσε να φιλοξενήσει η Μόσχα, αλλά ήταν πάντως ένα ιστορικό γεγονός και περιλάμβανε έναν εκπρόσωπο από το Οικουμενικό Πατριαρχείο — τον Μητροπολίτη Θυατείρων και Μεγάλης Βρετανίας Γερμανό.

Αξιοσημείωτο είναι ότι η Κωνσταντινούπολη είχε στείλει εκπρόσωπο στη Μόσχα, παρά τις αντιρρήσεις του δικού της Οικουμενικού Πατριάρχη Μαξίμου. Στις 10 Αυγούστου η CIA ανέφερε: «Ο Μάξιμος, ο Οικουμενικός Πατριάρχης του Φαναρίου, ήταν αντίθετος στην αποδοχή της πρόσκλησης του Αλεξίου, Πατριάρχη Μόσχας… Η Ιερά Σύνοδος του Φαναρίου, ωστόσο, απέρριψε τις αντιρρήσεις του Μαξίμου και αποφάσισε να αποδεχθεί την πρόσκληση». Για να αποφύγει την επιπλοκή της απόκτησης βίζας εξόδου από την τουρκική κυβέρνηση, η Ιερά Σύνοδος έστειλε έναν επίσκοπο που είχε έδρα εκτός Τουρκίας. Όλη η υπόθεση αυτού του γεγονότος της Μόσχας το 1948 είναι μια ιστορία που απαιτεί τη δική της αφήγηση. Για τους σκοπούς της δικής μας διερεύνησης, το εντυπωσιακό είναι ότι ενώ ο Μάξιμος ήταν Οικουμενικός Πατριάρχης κατ’ όνομα, φαίνεται να του έχει αφαιρεθεί ουσιαστικά κάθε πραγματική εξουσία.

Την επόμενη κιόλας μέρα, 11 Αυγούστου, η CIA εξέδωσε άλλη μια έκθεση. Περιέργως περιέγραψαν τον 50χρονο Μάξιμο ως «ηλικιωμένο» και «γέρο άνθρωπο»:

«Οι παρατεταμένοι ελιγμοί για την αντικατάσταση του γηράσκοντος Μαξίμου ως Οικουμενικού Πατριάρχη της Ελληνικής Ορθόδοξης Εκκλησίας φαίνεται [sic] τελικά να πετυχαίνουν. Για περισσότερο από ένα χρόνο μεγάλος αριθμός μητροπολιτών εντός της Ιεράς Συνόδου προσπάθησε να εξαναγκάσει τον Μάξιμο να παραιτηθεί από Πατριάρχης… Οι διακείμενοι εχθρικά προς τον Μάξιμο μητροπολίτες έχουν απευθύνει συχνά επιστολές στην ελληνική κυβέρνηση για το θέμα και έχουν επανειλημμένα ζητήσει τη σύγκληση της ολομέλειας της Συνόδου για να τον αναγκάσει σε παραίτηση. Κάθε φορά όμως που τα σχέδιά τους έφθαναν στον Μάξιμο, ο γέρος αντέδρασε βίαια, και δύο φορές χρειάσθηκε να αποτραπεί από την ουσιαστική διάλυση της Συνόδου. Στο παρελθόν ο Μάξιμος είχε βοηθηθεί από τον Έλληνα πρέσβη στην Τουρκία, ο οποίος κατά καιρούς επέπληξε τους συνωμότες και τους συμβούλευσε να ζητήσουν συγχώρεση από τον Πατριάρχη. Φαίνεται πλέον ότι ούτε ο Έλληνας πρέσβης ελπίζει ότι θα καθυστερήσει την παραίτηση του Πατριάρχη και η υποβολή της αναμένεται να γίνει τις λίγες επόμενες ημέρες.

Ο πιο πιθανός νικητής στις πατριαρχικές εκλογές που θα ακολουθήσουν εντός δύο ή τριών εβδομάδων από την παραίτηση του Μαξίμου παραμένει ο μητροπολίτης Βορείου και Νοτίου Αμερικής Αθηναγόρας. Η ελληνική κυβέρνηση θεωρούσε εδώ και καιρό τον Αθηναγόρα ως τον πιο επιθυμητό διάδοχο του Μαξίμου και την τελευταία εβδομάδα η τουρκική κυβέρνηση έδειξε ότι δεν έχει καμία αντίρρηση εναντίον του. Και οι δύο κυβερνήσεις πιστεύουν ότι ο Μάξιμος είναι ανίκανος να αντιμετωπίσει τις πρόσφατες σοβιετικές προσπάθειες να χρησιμοποιήσει την Εκκλησία ως πολιτικό εργαλείο. Με την ισχυρή υποστήριξη αυτών των δύο κυβερνήσεων, ο Αθηναγόρας έχει ουσιαστικά εξασφαλιστεί ότι θα αποκτήσει το Πατριαρχείο. Μια πρακτική δυσκολία που απομένει, ωστόσο, είναι το γεγονός ότι ο Πατριάρχης πρέπει να είναι Τούρκος πολίτης. Η Τουρκία είναι απρόθυμη να απονείμει υπηκοότητα στον Αθηναγόρα μέχρι να ολοκληρωθεί η προκαταρκτική διευθέτηση για την εκλογή του».

Σχετικά με το θέμα της υπηκοότητας, ενδεχομένως να δημιουργηθεί σύγχυση, στην οποία υπέπεσα και εγώ, ως προς αυτή την ανάγκη τον Αύγουστο του 1948 να γίνει Τούρκος πολίτης ο Αθηναγόρας, λαμβάνοντας υπόψη την προηγούμενη αναφορά τον Ιούλιο του 1947 ότι ο Αθηναγόρας είχε γίνει επίτιμος δημότης της Άγκυρας. Αλλά αυτή η «υπηκοότητα» του 1947 φαίνεται ότι ήταν καθαρά «τιμητική» και περιοριζόταν στην ίδια την Άγκυρα. Δεν ήταν ακόμη πολίτης της Τουρκικής Δημοκρατίας. (Αν και ήταν Τούρκος πολίτης, αρχικά, πριν την άφιξή του στις Ηνωμένες Πολιτείες. Μόλις ήρθε στην Αμερική, εγκατέλειψε την τουρκική υπηκοότητα και έγινε πολιτογραφημένος πολίτης των ΗΠΑ. Εκείνη την εποχή οι ΗΠΑ δεν επέτρεπαν τη διπλή υπηκοότητα. Δεν ξέρω πότε ακριβώς ο Αθηναγόρας έγινε ξανά Τούρκος πολίτης, αν και φαίνεται ότι συνέβη κάποια στιγμή στα τέλη του 1948 ή στις αρχές του 1949, σε συνδυασμό με την εκλογή και την ενθρόνισή του ως Οικουμενικού Πατριάρχη.)

Τελικά στις 18 Οκτωβρίου 1948 παραιτήθηκε ο Πατριάρχης Μάξιμος Ε΄. Την 1η Νοεμβρίου ο Αθηναγόρας εξελέγη επίσημα Οικουμενικός Πατριάρχης.

Στις 3 Νοεμβρίου, ο Christian Century έγραψε για τις εκλογές:

«Δεν γνωρίζουμε τι ρόλο έχουν διαδραματίσει οι Ηνωμένες Πολιτείες στους διπλωματικούς ελιγμούς υψηλής πίεσης που έλαβαν χώρα στα παρασκήνια για περισσότερο από δύο χρόνια ώστε να απομακρυνθεί ο Μάξιμος και να τοποθετήσουν στη θέση του έναν Πατριάρχη που θα ήταν πιο αποδεκτός από την Ελλάδα και την Τουρκία… Εάν η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών από το αμυδρό παρασκήνιο έχει εμπλακεί στις λεπτές μηχανορραφίες της εκκλησιαστικής πολιτικής της Ανατολής, θα έρθει η μέρα που θα μετανιώσει για αυτή την εμπλοκή».

Η CIA εξέδωσε ένα είδος απολογιστικής έκθεσης για τις εκλογές της 10ης Νοεμβρίου, παρατηρώντας ότι «οι σοβιετικές απόπειρες να χρησιμοποιήσουν την Ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία ως μέσο πειθούς και προπαγάνδας έχουν αναμφίβολα υποχωρήσει με την εκλογή του Αθηναγόρα». Ενώ ο Μάξιμος είχε κάνει ό,τι μπορούσε για να εναντιωθεί στη Μόσχα, «ήταν τόσο άρρωστος τα τελευταία δύο χρόνια που μερικές φορές ήταν εντελώς αναποτελεσματικός… Ο Αλέξιος πιθανότατα θα κάνει νέες προσπάθειες να κερδίσει φίλους και να επηρεάσει Πατριάρχες στη Μέση Ανατολή συνοδεία των σοβιετικών καταγγελιών του Αθηναγόρα (ο οποίος έγινε πολίτης των ΗΠΑ κατά τη μακρά παραμονή του στη Νέα Υόρκη) ως εργαλείου των ΗΠΑ. Ωστόσο, ο πιο ενεργητικός Αθηναγόρας μπορεί να αναμένεται να είναι πολύ πιο αποτελεσματικός από τον άρρωστο προκάτοχό του στην άσκηση της ηγεσίας τού Οικουμενικού Πατριαρχείου στον ελληνορθόδοξο κόσμο».

8967564524.jpg

Ο εκλεγείς Πατριάρχης Αθηναγόρας επιβιβάζεται στο αεροσκάφος, το οποίο του παραχώρησε ο πρόεδρος Τρούμαν, αναχωρώντας για την ενθρόνισή του στην Κωνσταντινούπολη. Η φωτογραφία δημοσιεύθηκε στις 24 Ιανουαρίου 1949 στην New York Times.

***

Την 1η Δεκεμβρίου, μετά την εκλογή του Αθηναγόρα, αλλά πριν από την άφιξη και την ενθρόνισή του στην Κωνσταντινούπολη, ο πρώην πλέον Πατριάρχης Μάξιμος έστειλε μια σπαρακτική επιστολή στον Αθηναγόρα, εκλιπαρώντας τη συμπόνια, την κατανόηση και τη βοήθεια του εκλεγμένου Πατριάρχη. Η επιστολή, που δημοσιεύθηκε σε μια εργασία του 2006 από τον Παύλο Μανώλη (αρχίζει στη σελ. 258 του συνημμένου αρχείου PDF), είναι, σύμφωνα με τα λόγια του Μανώλη, «μάλλον αξιολύπητη και αξιοθρήνητη». Ο Μάξιμος υπαγόρευσε το γράμμα σε έναν φίλο του, γράφοντας στο τέλος με το ίδιο το χέρι του ότι «η νευρική μου κατάσταση και η υπερβολική κούραση δεν μου επέτρεπαν να γράφω καθισμένος». Ο Μάξιμος λέει στον Αθηναγόρα ότι ζει «μόνος, εντελώς μόνος» και τον έχουν «εγκαταλείψει» όλοι. Με τη βοήθεια της ελληνικής κυβέρνησης ταξιδεύει στην Ελβετία για λόγους υγείας. Στην πραγματικότητα έμεινε στην Ελβετία για το υπόλοιπο της ζωής του.

Ο πρόεδρος Τρούμαν και ο εκλεγμένος Πατριάρχης Αθηναγόρας είχαν μια συνάντηση στις 16 Δεκεμβρίου. Ίσως σε αυτή τη συνάντηση ο Τρούμαν προσφέρθηκε να επιτρέψει στον Αθηναγόρα να πραγματοποιήσει την πτήση προς την Κωνσταντινούπολη με ένα αεροπλάνο που παρείχε η κυβέρνηση των ΗΠΑ. Στις 23 Ιανουαρίου 1949, ο Αθηναγόρας επιβιβάσθηκε στο αεροπλάνο που του παραχώρησε ο Τρούμαν. Με αυτό ο πρόεδρος αποσκοπούσε ξεκάθαρα να στείλει ένα πολιτικό μήνυμα, όπως εξηγεί ο Δρ. Αλέξανδρος Κύρου: «Η εξαιρετική χειρονομία του Τρούμαν δεν ήταν συνάρτηση του συναισθηματισμού ή του σεβασμού του για τον Αθηναγόρα, που και τα δύο, παρεμπιπτόντως, ήταν γνήσια. Αντίθετα, αυτή ήταν μια μελετημένη ενέργεια, που έλαβε ένας πρόεδρος που θεωρούσε τον Αθηναγόρα και το Πατριαρχείο ως κρίσιμους εταίρους με επιρροή για την προώθηση των διεθνών συμφερόντων των ΗΠΑ και των ανθρωπιστικών αξιών στον παγκόσμιο αγώνα κατά του κομμουνισμού. Η άνευ προηγουμένου επίδειξη προεδρικής καλής θέλησης από τον Τρούμαν δεν αποσκοπούσε απλώς να αποτελέσει προσωπική έκφραση αμοιβαίας φιλίας και σεβασμού προς τον Αθηναγόρα, αλλά σαφή ένδειξη της αξίας και της υποστήριξης της Ουάσιγκτον προς το Πατριαρχείο, ένα ισχυρό διπλωματικό μήνυμα, που ο Τρούμαν προσπάθησε να στείλει τόσο στην Άγκυρα όσο και στη Μόσχα».

Ο Πατριάρχης Αθηναγόρας, 62 ετών κατά την ενθρόνισή του (και 11 χρόνια μεγαλύτερος από τον προκάτοχό του Μάξιμο), πέρασε 23 αξιοσημείωτα χρόνια στον θρόνο και ήταν μια από τις πιο σημαντικές ιστορικά (και αμφιλεγόμενες) μορφές της σύγχρονης Ορθοδοξίας. Και όπως αφηγείται ο Παύλος Μανώλης, ο Αθηναγόρας συνέχισε να αλληλογραφεί με τον Μάξιμο, ακόμη και να τον επισκέπτεται στην Ελβετία και να ζητά τη συμβουλή του για σημαντικά θέματα. Αν και ο Μάξιμος υπήρξε σίγουρα θύμα πολιτικών μηχανορραφιών, φαίνεται επίσης ότι ήταν πραγματικά ασθενής και δεν ήταν σε αρκετά καλή κατάσταση για να συνεχίσει ως Πατριάρχης. Πέθανε τον Ιανουάριο του 1972 και ο Αθηναγόρας προεξήρχε της κηδείας του.

***

Μια νέα ημέρα είχε ξημερώσει για το Οικουμενικό Πατριαρχείο και για την παγκόσμια Ορθοδοξία. Με τον Αθηναγόρα στο θρόνο οι ΗΠΑ είχαν επιτέλους έναν αξιόπιστο, σταθερό ηγέτη που θα μπορούσε να βοηθήσει στον αγώνα κατά του κομμουνισμού. (Μεταξύ κάθε είδους αποδεικτικών στοιχείων για αυτό, βλ. αυτή την έκθεση της CIA του 1951, στην οποία ο Αθηναγόρας φέρεται να διαβεβαίωνε τους Αμερικανούς ότι ο Πατριάρχης Αντιοχείας δεν θα «ξεφύγει από το μαντρί».)

Ο Πατριάρχης Αθηναγόρας ήταν τόσο περίπλοκη, όσο και σημαντική μορφή. Ήταν διάσημος ή διαβόητος, εξίσου, για τις προσπάθειές του να επαναπροσεγγίσει τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία, με αποκορύφωμα την περίφημη συνάντησή του με τον Πάπα το 1964, στην οποία συμβολικά «ήραν τα αναθέματα» ο ένας εναντίον του άλλου. Αντιμετώπισε τη βάναυση καταιγίδα του πογκρόμ της Κωνσταντινουπόλεως το 1955 (γνωστή και ως τα «Σεπτεμβριανά»), κατά την οποία οι ανθελληνικές ταραχές οδήγησαν στη μαζική αποχώρηση του μεγαλύτερου μέρους του υπόλοιπου ελληνικού πληθυσμού στην Κωνσταντινούπολη. Πολέμησε τη Μόσχα για την αυτοκεφαλία της εν Αμερική Ορθοδόξου Εκκλησίας, υποστηρίζοντας ότι η αυτοκεφαλία δεν μπορεί να χορηγηθεί μονομερώς, αλλά πρέπει να έχει τη συγκατάθεση όλων των Ορθοδόξων Εκκλησιών. Και επανεκκίνησε τη διαδικασία σχεδιασμού της πολυαναμενόμενης Αγίας και Μεγάλης Συνόδου, οργανώνοντας μια σειρά από πανορθόδοξα συνέδρια, που βοήθησαν να ξεπαγώσουν οι σχέσεις μεταξύ των ορθοδόξων χωρών στη σοβιετική τροχιά και εκείνων εκτός αυτής. Καλώς ή κακώς, ήταν μια από τις πιο σημαντικές ιστορικά μορφές της Ορθοδοξίας του 20ού αιώνα.

 

Μοιραστεiτε:
Πατριάρχης Κύριλλος: Το ποίμνιό μας βρίσκεται και στη Ρωσία και στην Ουκρανία και προσευχόμαστε θερμώς για την αποκατάσταση της ειρήνης

18.05.2022

Σχόλιο της Υπηρεσίας Επικοινωνίας του ΤΕΕΣ σχετικά με τη συνέντευξη του Πάπα της Ρώμης Φραγκίσκου στην εφημερίδα Corriere della sera

04.05.2022

Συνομιλία του Αγιωτάτου Πατριάρχη Κυρίλλου με τον Προκαθήμενο της Σερβικής Ορθοδόξου Εκκλησίας

27.04.2022

Πασχαλινὸν μήνυμα τοῦ Πατριάρχου Μόσχας καὶ Πασῶν τῶν Ῥωσσιῶν κ.κ. Κυρίλλου πρὸς τοὺς ἀρχιερεῖς, ποιμένας, διακόνους, μονάζοντας καὶ πάντα τὰ πιστὰ τέκνα τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας τῆς Ῥωσσίας

23.04.2022

Ευχές του Προκαθημένου της Ρωσικής Ορθοδόξου Εκκλησίας στον Μακαριώτατο Πατριάρχη Ιεροσολύμων Θεόφιλο για τα ονομαστήριά του

20.03.2022

Ομιλία του Αγιωτάτου Πατριάρχου Κυρίλλου στη συνεδρία του Ανωτάτου Εκκλησιαστικού Συμβουλίου στις 18 Μαρτίου 2022

18.03.2022

Ο Αγιώτατος Πατριάρχης Μόσχας και Πασών των Ρωσσιών Κύριλλος συζήτησε με τον Πάπα της Ρώμης Φραγκίσκο

16.03.2022

Ο μητροπολίτης Ιλαρίωνας αναφέρθηκε σε συνέδριο στην Θεολογική Ακαδημία της Αγίας Πετρουπόλεως στις προσπάθειες του Αγιωτάτου Πατριάρχη Κυρίλλου για τη διαφύλαξη της ενότητας της Ορθοδοξίας

15.03.2022

Πατριαρχικό κήρυγμα κατά την Κυριακή της Ορθοδοξίας στο ναό του Σωτήρος Χριστού στη Μόσχα

13.03.2022

Ο Αγιώτατος Πατριάρχης Κύριλλος απέστειλε μήνυμα στον ασκώντα χρέη γενικού γραμματέα του Π.Σ.Ε. για τα γεγονότα στην Ουκρανία

10.03.2022

Απάντηση του Αγιωτάτου Πατριάρχη Κυρίλλου στον Μακαριώτατο Πατριάρχη Αλεξανδρείας Θεόδωρο

05.03.2022

Ο Αγιώτατος Πατριάρχης Κύριλλος κάλεσε τους πιστούς να προσεύχονται για την ειρήνη και την ενότητα της Εκκλησίας

27.02.2022

Έκκληση του Πατριάρχη Κυρίλλου στους ιεράρχες, ποιμένες, μονάζοντες και όλα τα πιστά τέκνα της Ρωσικής Εκκλησίας

24.02.2022

Συγχαρητήρια του Προκαθημένου της Ρωσικής Εκκλησίας στον Μακαριώτατο Πατριάρχη Ιεροσολύμων Θεόφιλο για τα 70α γενέθλιά του

20.02.2022

Συλλυπητήρια του Αγιωτάτου Πατριάρχη Κυρίλλου για την εκδημία του αρχιμανδρίτη Ευσεβίου Δαγγαλά

17.01.2022

Ολοκληρώθηκε η Ορθόδοξη Προσυνέλευση του Παγκοσμίου Συμβουλίων Εκκλησιών, στην οποία συμμετείχε αντιπροσωπεία της Ρωσικής Εκκλησίας

16.05.2022

Ο μητροπολίτης Βολοκολάμσκ Ιλαρίωνας επισκέφθηκε την Εξαρχία του Παναγίου Τάφου στην Κύπρο

13.05.2022

Ο πρόεδρος του ΤΕΕΣ μετέβη στον υπό κατασκευή ρωσικό ναό στην Κύπρο

13.05.2022

Μητροπολίτης Βολοκολάμσκ Ιλαρίωνας συναντήθηκε με τον Αρχιεπίσκοπο Κύπρου Χρυσόστομο

12.05.2022

Αντιπροσωπεία της Ρωσικής Ορθοδόξου Εκκλησίας συμμετέχει στην Ορθόδοξη Προσυνέλευση του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών

10.05.2022

Μητροπολίτης Ιλαρίωνας: Η επιβολή κυρώσεων δεν θα επηρεάσει τη ζωή της Ρωσικής Ορθοδόξου Εκκλησίας

09.05.2022

Συνομιλία του Αγιωτάτου Πατριάρχη Κυρίλλου με τον Προκαθήμενο της Σερβικής Ορθοδόξου Εκκλησίας

27.04.2022

Ο μητροπολίτης Ιλαρίωνας περιέγραψε πώς οι κατά τόπους Εκκλησίες βοηθούν τους πρόσφυγες

24.04.2022

ΤΕΕΣ: Η προετοιμασία της συνάντησης του Πάπα και του Πατριάρχη Μόσχας απαιτεί λεπτομερή προεργασία

11.04.2022

Πρόεδρος του ΤΕΕΣ: Η κυβέρνηση της Ουγγαρίας δίνει μεγάλη προσοχή στα ζητήματα ηθικής

11.04.2022

Πραγματοποιήθηκε συνάντηση του μητροπολίτη Ιλαρίωνα με τον Πρέσβη της Κύπρου στη Ρωσία

11.04.2022

Μητροπολίτης Ιλαρίωνας: Η Εκκλησία φροντίζει πρωτίστως για την ευημερία των ανθρώπων

28.03.2022

Ο μητροπολίτης Ιλαρίωνας ευχήθηκε στον Προκαθήμενο της Ορθοδόξου Εκκλησίας Ιεροσολύμων για τα ονομαστήριά του

20.03.2022

Ο Αγιώτατος Πατριάρχης Μόσχας και Πασών των Ρωσσιών Κύριλλος συζήτησε με τον Πάπα της Ρώμης Φραγκίσκο

16.03.2022

Ο μητροπολίτης Ιλαρίωνας αναφέρθηκε σε συνέδριο στην Θεολογική Ακαδημία της Αγίας Πετρουπόλεως στις προσπάθειες του Αγιωτάτου Πατριάρχη Κυρίλλου για τη διαφύλαξη της ενότητας της Ορθοδοξίας

15.03.2022

Θεία Λειτουργία από τον Μητροπολίτη Ιλαρίωνα στον πανηγυρίζοντα Ι. Ναό Αρχαγγέλου Γαβριήλ του Μετοχίου της Εκκλησίας της Αντιοχείας στη Μόσχα

26.07.2020

Μητροπολίτης Βολοκολάμσκ Ιλαρίωνας τέλεσε Θεία Λειτουργία με το παλαιό Ρωσικό τυπικό στο Ναό της Αγίας Σκέπης Ρουμπτσόβο Μόσχα

15.03.2020

Θεία Λειτουργία στον Ιερό Ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου Πεκίνου από τον Μητροπολίτη Ιλαρίωνα

24.11.2018

Θεία Λειτουργία από τον Μητροπολίτη Βολοκολάμσκ Ιλαρίωνα στον Ιερό Ναό Αγίου Νικολάου Βιέννης

11.02.2018

ΣΤΕΛΕΧΗ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΠΡΟΣΕΥΧΗΘΗΚΑΝ ΑΠΟ ΚΟΙΝΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΟΡΤΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΤΟΜΗΣ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ

14.01.2018

ΟΛΟΚΛΗΡΩΘΗΚΕ ΤΟ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΒΟΛΟΚΟΛΑΜΣΚ ΙΛΑΡΙΩΝΑ ΣΤΟ ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ

14.12.2017

ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΒΟΛΟΚΟΛΑΜΣΚ ΙΛΑΡΙΩΝΑ ΣΤΟΝ ΙΕΡΟ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟ ΝΑΟ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΛΟΝΔΙΝΟΥ

24.09.2017

ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΒΟΛΟΚΟΛΑΜΣΚ ΙΛΑΡΙΩΝΑ ΣΤΟΝ ΙΕΡΟ ΝΑΟ ΑΓΙΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΤΗΝ ΗΜΕΡΑ ΜΝΗΜΗΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΣΕΡΓΙΟΥ ΤΟΥ ΡΑΝΤΟΝΕΖ

18.07.2017

ΑΡΧΙΣΕ Η ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΒΟΛΟΚΟΛΑΜΣΚ ΙΛΑΡΙΩΝΑ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

26.03.2017

ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑΤΙΚΗ ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΒΟΛΟΚΟΛΑΜΣΚ ΙΛΑΡΙΩΝΑ ΣΤΟ ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ

14.03.2017

ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΣΤΟΝ ΙΕΡΟ ΝΑΟ ΥΨΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΓΕΝΕΥΗΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΒΟΛΟΚΟΛΑΜΣΚ ΙΛΑΡΙΩΝΑ

13.02.2017

ΝΥΧΤΕΡΙΝΗ ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΣΤΟΝ ΙΕΡΟ ΝΑΟ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΠΑΝΤΩΝ ΤΩΝ ΘΛΙΒΟΜΕΝΩΝ Η ΧΑΡΑ ΣΤΗΝ ΟΔΟ ΟΡΝΤΥΝΚΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΙΛΑΡΙΩΝΑ

07.01.2017

ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΝ ΗΜΕΡΑ ΜΝΗΜΗΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΙΛΑΡΩΝΑ ΣΤΟ ΜΕΤΟΧΙΟΝ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΣΕΧΙΑΣ ΚΑΙ ΣΛΟΒΑΚΙΑΣ ΣΤΗ ΜΟΣΧΑ

19.12.2016

ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΝ ΕΟΡΤΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΣΕΡΓΙΟΥ ΤΟΥ ΡΑΝΤΟΝΕΖ ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΒΟΛΟΚΟΛΑΜΣΚ ΙΛΑΡΙΩΝΑ ΣΤΟΝ ΙΕΡΟ ΝΑΟ ΑΓΙΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΛΑΥΡΑΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΣΕΡΓΙΟΥ

18.07.2016

ΤΕΛΕΤΗ ΕΙΣΔΟΧΗΣ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΩΡΙΝΩΣ ΑΠΟΣΧΙΣΘΕΝΤΩΝ ΑΠΟ ΑΥΤΗΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΒΟΛΟΚΟΛΑΜΣΚ ΙΛΑΡΙΩΝΑ

23.04.2016

Page is available in the following languages
Διαδραστική επικοινωνία

Τα πεδία που είναι μαρκαρισμένα με * είναι υποχρεωτικά

Στείλτε ένσταση
Рус Укр Eng Deu Ελλ Fra Ita Бълг ქარ Срп Rom عرب